Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği’nde Yapılan Değişiklikler

Halihazırda yürürlükte olan Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği (“Yönetmelik”), tüketiciye yönelik her türlü ticari reklam ile haksız ticari uygulamayı kapsamakta; reklam verenler, reklam ajansları, mecra kuruluşları ve ticari uygulamada bulunanların uyması gereken temel ilkeleri düzenlemektedir. Değişiklik Yönetmeliği ise dijital reklamcılık, sosyal medya tanıtımları, yapay zekâ destekli reklamlar, indirimli satış reklamları, çevresel beyanlar, tüketici değerlendirmeleri, şikâyet platformları, takviye edici gıda reklamları ve akademik unvanların kullanımı bakımından Yönetmelik’te önemli değişiklikler meydana getirmiş olup, başlıcalarını aşağıda özetlemekteyiz.

1. Yönetmeliğe Yeni Tanımlar ve “Hedefli Reklamlar” Düzenlemesi Eklenmiştir.

Değişiklik Yönetmeliği ile Yönetmelik’in tanımlar maddesine “çevresel beyan, sosyal medya, sosyal medya etkileyicisi ve tüketici değerlendirmeleri” gibi kavramlar eklenmiştir.

Hedefli reklamcılık ilk defa Değişiklik Yönetmeliği’nde açıkça düzenlenmiştir. Tüketicilerin çevrimiçi davranışları, geçmiş tercihleri, konum bilgileri, demografik verileri veya benzeri kişisel verileri analiz edilerek belirli kişi veya gruplara özel reklam içeriği sunulması hedefli reklamcılık olarak kabul edilmiştir.

Bu tür reklamların yapılabilmesi için, reklamın hangi kriterler kullanılarak tüketiciye gösterildiğine ve bu kriterlerin nasıl değiştirilebileceğine ilişkin bilgilerin tüketiciye doğrudan ve kolay erişilebilir şekilde sunulması gerekmektedir. Çocuk olduğu bilinen veya makul olarak bilinmesi beklenen tüketicilere ise kişisel verilere dayalı profilleme yöntemiyle hedefli reklam yapılamayacaktır.

2. Takviye Edici Gıdaların Karşılaştırmalı Reklamına İlişkin Yasak Kaldırılmıştır.

Değişiklik Yönetmeliği ile Yönetmelik’in 8. maddesindeki “gıda” ibaresinden sonra “ve takviye edici gıdaların” ibaresi eklenmiş ve takviye edici gıdaların karşılaştırmalı reklamını tamamen yasaklayan son cümle yürürlükten kaldırılmıştır. Takviye edici gıdaların normal beslenme kapsamında tüketilen gıdaların yerine geçtiği izlenimi uyandıracak şekilde reklamının yapılamayacağını ayrıca hüküm altına almıştır.

3. İndirimli Satış Reklamlarında Referans Fiyat Süresi Otuz Günden On Güne İndirilmiştir ve İndirimli Satış Reklamlarına İlişkin Bazı Kurallar Güncellenmiştir.

Değişiklik Yönetmeliği’nin 4. maddesi ile mal satışına ilişkin reklamlarda referans alınacak süre otuz günden on güne indirilmiştir. Buna göre indirimden önceki fiyat belirlenirken, indirimin başlangıç tarihinden önceki son on gün içinde uygulanan en düşük fiyat esas alınacaktır. Meyve ve sebze gibi çabuk bozulabilen mallar ile hizmetlere ilişkin reklamlarda ise indirimli fiyattan bir önceki fiyat esas alınacaktır.

Ayrıca;

• Farklı satış kanallarında yapılan satışlarda her kanalın kendi fiyat geçmişinin esas alınacağı,


• Sadakat programları kapsamında sunulan indirimlerin de ilgili sadakat programının tüketiciler tarafından kolaylıkla erişilebilir ya da kullanılabilir olması durumunda indirimli satış hükümlerine tabi olacağı,


• Belirli bir satın alma şartına bağlanan kampanyaların yani koşullu satış reklamlarının da indirimli satış kurallarına tabi olacağı açıkça düzenlenmiştir.

4. Çevresel Beyanlar Bakımından İspat ve Açıklama Yükümlülükleri Artırılmıştır.

Değişiklik Yönetmeliği ile çevresel beyan içeren reklamlarda sertifika ve onayların; yetkili kurum ve kuruluşlardan, üniversitelerin ilgili bölümlerinden veya akredite ya da bağımsız araştırma, test ve değerlendirme kuruluşlarından alınan belgelerle ispatlanması zorunlu hale getirilmiştir. Ayrıca “çevre dostu” gibi genel içerikli kavram ve ibarelerin, açıklama yapılmaksızın veya tüketici nezdinde belirsizlik yaratacak şekilde kullanılması yasaklanmıştır. Çevresel beyanın mal veya hizmetin hangi bölümü, parçası ya da yaşam döngüsündeki hangi süreciyle ilgili olduğunun reklamda açıkça belirtilmesi gerekmektedir.

5. Tüketici Değerlendirmeleri ve Şikâyet Platformlarına İlişkin Kurallar Sıkılaştırılmıştır.

Değişiklik Yönetmeliği öncesinde tüketici değerlendirmelerinin yalnızca ilgili mal veya hizmeti satın alanlar tarafından yapılmasına izin verilmesi ve olumlu/olumsuz ayrımı yapılmaksızın objektif ölçütlere göre yayınlanması öngörülmekteydi. Değişiklik Yönetmeliği ile bu kurallar genişletilip satın alım sürecine ilişkin doğrulama yapılmasının mümkün olmadığı mecralardan alınan tüketici değerlendirmeleri yayınlanamayacaktır. Ayrıca doğrulanmamış değerlendirmeler reklamlarda kullanılamayacaktır.

Şikâyet platformları bakımından ise satıcı veya sağlayıcılara açıklama yapma ya da cevap verme hakkını kullanabilmeleri için tanınan süre yetmiş iki saatten kırk sekiz saate indirilmiştir.

6. Sosyal Medya Etkileyicileri Aracılığıyla Yapılan Reklamlara Özel Kurallar Getirilmiştir.

Değişiklik Yönetmeliği öncesinde influencer reklamları, Yönetmelik’teki reklamın ayırt edilebilir olması ve örtülü reklam yasağına ilişkin genel hükümler kapsamında değerlendiriliyordu.

Düzenlemeye göre; sosyal medya etkileyicisi tarafından reklam verene ait mal veya hizmete yönlendirme yapılması, reklam verenden maddi kazanç, ücretsiz veya indirimli ürün ya da hizmet gibi fayda sağlanması, reklam verenin kampanya, çekiliş veya etkinliklerine ilişkin içerik paylaşılması veya reklam verenin düzenlediği etkinliğe katılım karşılığında menfaat elde edilerek paylaşım yapılması halinde, içeriğin reklam olduğu açıkça belirtilmelidir. Bu kapsamdaki paylaşımlarda “Reklam” veya “Tanıtım” ifadelerinden birine yer verilmesi zorunludur. Bu ifadelerle birlikte reklam verenin adı veya ticaret unvanına ya da reklam vereni açıkça gösteren açıklamalardan birine içerikte yer verilmelidir.

Reklam ibaresinin paylaşım içinde kullanılan renklerden ve arka fondan ayırt edilebilir, kolay okunabilir büyüklükte ve tüketicinin paylaşımla ilk karşılaştığı anda görebileceği şekilde konumlandırılması gerekir. Açıklama, tüketicinin ekranı kaydırmasına gerek kalmadan veya başka bir alana yönlendirilmeden fark edilebilir olmalıdır.

İçeriğin birden fazla paylaşıma yayılması veya farklı paylaşım biçimlerinde kullanılması halinde, reklam ibaresi her bir paylaşımda ayrıca yer almalıdır. Yalnızca sesli olarak yapılan paylaşımlarda ise yayının başında ve reklam öncesinde “[reklam veren] hakkında reklam/tanıtım içerir.” ifadesine yer verilmelidir.

7. Akademik Unvanların Yanıltıcı Kullanımı Açıkça Yasak Kapsamına Alınmıştır.

Yönetmelik’in 7. maddesinde reklamların doğru ve dürüst olması, tüketicinin güvenini kötüye kullanmaması ve bilgi ya da tecrübe eksikliğini istismar etmemesi gerektiği düzenlenmekteydi. Değişiklik Yönetmeliği ile bu hükme “akademik unvanlar” ibaresi eklenmiş ve ticari reklam ve ilanlarda akademik unvanların tüketiciyi yanıltıcı veya aldatıcı şekilde kullanılamayacağı açıkça hüküm altına alınmıştır. Bu kapsamda, reklamlarda kullanılan akademik unvanların gerçeğe uygun, doğrulanabilir ve reklam konusu mal veya hizmetle bağlantısının tüketiciyi yanıltmayacak nitelikte olması gerekmektedir.

8. Yapay Zekâ ve Dijital Kopya Kullanımlarına İlişkin Düzenleme Yapılmıştır.

Yönetmelik’te yapay zekâ ile oluşturulan reklam içerikleri, dijital karakterler veya gerçek kişilerin dijital kopyaları bakımından özel bir hüküm bulunmamaktaydı. Değişiklik Yönetmeliği ile reklamlarda tüketicilerin ekonomik davranışını önemli ölçüde etkileyecek şekilde yapay zekâ veya başka bir yazılım kullanılması ya da yapay zekâ teknolojileriyle insandan ayırt edilemeyecek dijital karakterlere yer verilmesi halinde, bu durumun açık, anlaşılır ve ayırt edilebilir şekilde belirtilmesi zorunlu hale getirilmiştir.

Ayrıca gerçek bir kişinin yapay zekâ teknolojileri kullanılarak oluşturulmuş dijital kopyasının, gerçeğe aykırı şekilde bir mal veya hizmeti bizzat deneyimlediği, kullandığı veya tavsiye ettiği izlenimi verecek şekilde reklamlarda kullanılması yasaklanmıştır.

İlgili Değişiklik Yönetmeliği’ne buradan erişebilirsiniz.
İlgili Yönetmelik’e buradan erişebilirsiniz.


Aslı Kınsız, Yönetici Avukat
Ece Koçlar, Stajyer Avukat