Elektrik ve Doğal Gaz Dağıtım Şirketlerinin Ar-Ge ve Ür-Ge Faaliyetlerine İlişkin Usul ve Esaslarda Yapılan Değişiklikler

I.Giriş

Yeni Düzenleme, 4 Nisan 2020 tarihli ve 31089 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan mevcut Usul ve Esaslar’da (“Mevcut Düzenleme”) geniş kapsamlı değişiklikler yapmaktadır. Yeni Düzenleme ile elektrik ve doğal gaz dağıtım şirketlerinin araştırma ve geliştirme (“Ar-Ge”) faaliyetlerine ilişkin mevcut çerçeve önemli ölçüde genişletilerek “ürün”, “yöntem”, “dijital platform”, “ekipman”, “malzeme” ve “saha uygulamaları”na yönelik geliştirme (“Ür-Ge”) faaliyetleri sisteme dahil edilmiş; proje geliştirme ve bütçe yönetimi süreçleri ile fikri ve sınai mülkiyet hakları ve ticarileştirmeye ilişkin yeni usul ve esaslar getirilmiştir.

II. Başlıca Değişiklikler ve Yenilikler

1.Ür-Ge Tanımı ve Ar-Ge Bütçesinin Asgari %15’inin Ür-Ge Faaliyetlerine Ayrılması Zorunlu Tutulmuştur

Yeni Düzenleme ile Ür-Ge kavramı tanımlanmış ve Mevcut Düzenleme’ye dahil edilmiştir. Buna göre; elektrik ve doğal gaz dağıtım faaliyetlerinde kullanılmak üzere Ar-Ge sonucu olarak ortaya çıkan bilgi, teknoloji, yazılım, donanım, algoritma, veri analitiği çözümü ve sistemlerin seri üretim öncesi prototip geliştirme, pilot uygulama, doğrulama, test, sertifikasyon, entegrasyon, yerlileştirme ve ticarileştirme öncesi olgunlaştırma faaliyetleri Ür-Ge kapsamında değerlendirilecektir.

Bu doğrultuda, dağıtım şirketlerinin onaylı Ar-Ge bütçelerinin asgari %15’ini Ür-Ge faaliyetlerine ayırması zorunlu kılınmıştır. Yeni Düzenleme ile Ar-Ge çıktılarının araştırma safhasında kalmayıp somut ürünlere dönüştürülmesi ve doğrudan sektörel saha uygulamalarına entegre edilmesi amaçlanmıştır.

Yeni Düzenleme ile Ür-Ge faaliyetlerine ilişkin başvuruların, ilgili Ar-Ge projesinin sonuç raporunun sunulmasından itibaren 3 (üç) ay içinde yapılması ve Ür-Ge faaliyetlerine ilişkin sürecin Kurul Başkanı’nın oluru ile kurulan komisyon (“Komisyon”) onayı ile başlayacağı hüküm altına alınmıştır. Ür-Ge faaliyetlerinin süresi ilgili Ar-Ge projesinin onaylanan süresinin yarısını, bütçesi ise onaylanan Ar-Ge proje bütçesinin %30’unu aşamayacaktır. Ticari üretim, seri imalat veya yaygın kullanıma yönelik yatırımlar ise Ür-Ge kapsamı dışında tutulmuştur.

İlaveten, Yeni Düzenleme’nin yürürlüğe girdiği tarihten önce tamamlanan projelerin Ür-Ge faaliyeti için en fazla 3 (üç) yıl içerisinde başvuru yapılması öngörülmüştür.

2.Ar-Ge Bütçesinden Karşılanabilecek Yan Giderlerin Kapsamı Genişletilmiş ve Girişimci Tanımı Güncellenmiştir

Yeni Düzenleme ile Ar-Ge bütçesinden karşılanabilecek giderlerin kapsamı genişletilmiştir. Ar-Ge, Tasarım ve Kuluçka Merkezi kuruluş giderleri ile girişimcilik, hızlandırma programları, fikir yarışmaları, fuar/etkinlikler ve teknopark iş birliklerine ilişkin harcamaların, tarife dönemi Ar-Ge bütçesinin %10'unu aşmamak üzere ve diğer mevzuat kapsamında karşılananlar hariç Ar-Ge bütçesinden karşılanması öngörülmüştür. Bu kapsamdaki ulaşım ve konaklama gibi yan giderler de aynı sınır dahilinde karşılanabilir.
Diğer taraftan “Girişimci (start-up)” tanımı değiştirilerek genişletilmiş; yalnızca teknopark veya kuluçka merkezlerinde faaliyet gösteren işletmeler değil, aynı zamanda 3 Temmuz 2025 tarihli ve 32945 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Teknoloji ve Yenilik Odaklı Girişimlerin Belirlenmesi ve Belgelendirilmesine Dair Yönetmelik hükümleri doğrultusunda “Teknogirişim Rozeti” alan işletmeler de destek kapsamına dahil edilmiştir. Böylece destek mekanizmasının teknoloji girişimciliği ekosistemini daha geniş şekilde kapsaması hedeflenmiştir.

3.Patent Alınan Projeler İçin Ar-Ge Bütçesi Teşviki Artırılmıştır

Mevcut Düzenleme’de yer alan patent teşviki mekanizması Yeni Düzenleme ile güncellenmiştir. Buna göre, Komisyon tarafından onaylanan bir Ar-Ge projesi sonucunda patent alınması hâlinde, patent başına onaylı proje bütçesinin %5’ine tekabül eden tutar ilgili dağıtım şirketinin Ar-Ge bütçesine ilave edilecektir. Önceki düzenlemede proje başına 500.000 TL olarak belirlenen üst sınır Yeni Düzenleme ile 1.500.000 TL’ye yükseltilmiş; ayrıca bu üst sınırın Temmuz 2026 TÜFE değerine endekslenerek patentin alındığı aya göre güncellenmesi öngörülmüştür.

4.Fikri ve Sınai Hakların En Az %20’sinin Dağıtım Şirketlerine Ait Olması Öngörülmüştür

Mevcut Düzenleme uyarınca Ar-Ge projeleri sonucunda ortaya çıkan veya çıkması muhtemel fikri ve sınai haklar, ilgili projenin yürütücüsü ve ortağı olan dağıtım şirketleri ile paydaşın tasarrufuna bırakılmıştı. Yeni Düzenleme ile bu yapıya ilave olarak, söz konusu fikri ve sınai hakların en az %20’sinin ilgili projenin yürütücüsü ve ortağı olan dağıtım şirketlerine ait olması zorunlu kılınmıştır. Fikri ve sınai hakların dağıtım şirketleri ile paydaşın tasarrufunda olmasına ilişkin esas ise korunmuştur.

Ayrıca dağıtım şirketlerinin lisansının sona ermesi müteakip söz konusu fikri ve sınai hakların elektrik dağıtım lisansı kapsamında Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi’ne, doğal gaz sektöründe ise EPDK’ye devredileceği belirtilmiştir. Proje yürütücüsü ve ortağı olan dağıtım şirketleri ile paydaşın fikri ve sınai hakları saklı kalmak üzere, Ar-Ge projelerinin yürütülmesi sırasında veya sonucunda elde edilen teknik bilgi, yazılım veya üretilen modeller gibi buluşların EPDK tarafından da kullanılabileceği öngörülmüştür.

5.Ticarileştirme Gelirlerinin Tarife Uygulamaları ile İlişkisi ve Dağıtım Şirketlerine Ayrılacak Paylar Düzenlenmiştir

Yeni Düzenleme ile Ar-Ge ve Ür-Ge faaliyetleri sonucunda geliştirilen ürün, yazılım ve teknolojilerden elde edilen gelirlerin tarife hesaplamalarında dikkate alınması öngörülmüştür. Ayrıca, yazılım niteliğindeki ürün ve sistemlerden elde edilen yıllık net cironun en az %10’unun, fiziksel ürün geliştirilmesine yönelik faaliyetlerden elde edilen yıllık net cironun ise en az %1’inin proje yürütücüsü ve ortağı olan dağıtım şirketlerine bırakılması öngörülmüştür.

III.Genel Değerlendirme

Yeni Düzenleme ile elektrik ve doğal gaz dağıtım şirketlerinin Ar-Ge faaliyetlerine ilişkin mevcut düzenleyici çerçeve, Ür-Ge faaliyetlerini de kapsayacak şekilde genişletilmiş; Ar-Ge sonuçlarının geliştirilmesi ve ticarileştirilmesine ilişkin daha kapsamlı bir yapı oluşturulmuştur. Bu kapsamda, Ür-Ge faaliyetleri ve bütçe kullanımına ilişkin esasların yanı sıra patent teşvikleri, fikri ve sınai haklar ile ticarileştirme gelirlerine ilişkin önemli değişiklikler yapılmıştır.

Yeni Düzenleme, Ar-Ge faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan çıktıların Ür-Ge faaliyetleri aracılığıyla geliştirilerek sektörel uygulamalara ve ticarileştirme süreçlerine aktarılmasına yönelik düzenleyici çerçeveyi güçlendirmektedir.

Yeni Düzenleme’yi içeren Kurul Kararı’na buradan erişebilirsiniz.

Mevcut Düzenleme’yi içeren kurul kararına buradan erişebilirsiniz.

Aslı Kınsız, Yönetici Avukat
İ. Melis Pekmezci, Avukat